Literacka
Nagroda Nobla
13
listopada 1924 rok
Portret Władysława Reymonta pędzla Jacka Malczewskiego (1905), Fot. wikimedia/domena publiczna
Stanisław
Władysław Reymont
Pisarz, który tak naprawdę nazywał się
Stanisław Władysław Rejment, na świat przyszedł w wiosce Kobiele Wielkie, jako
syn organisty Józefa Rejmenta i jego małżonki, Antoniny z Kupczyńskich. Jednak
zawędrował bardzo daleko – na literacki szczyt, którego dostąpili nieliczni.
Zaczął pisać jako urzędnik kolejowy,
żeby zapełnić czymś pustkę jałowego życia. Początkowo wiersze i zapiski z
codzienności, później opowiadania i nowele. Po udanym, choć mało intratnym
debiucie zdecydował się bez grosza przy duszy przeprowadzić do Warszawy i zająć
wyłącznie pisaniem. Napisał i opublikował kilkanaście nowel, które później
zostały zebrane w tomach „Spotkanie” (1897), „Sprawiedliwie” (1899), „W
jesienną noc” (1900), „Krosnowa i świat” (1928).
Przełomem w jego karierze literackiej
stał się reportaż „Pielgrzymka na Jasną Górę„. W setną rocznicę Insurekcji do
Częstochowy ciągnęły pielgrzymki rozmodlonego ludu. Jako korespondent Tygodnika
Ilustrowanego Reymont stworzył obraz ulotnej społeczności połączonej przeżyciem
religijnym, składającej się z różnorodnych barwnych postaci indywidualnych.
W czasie następnych 10 lat Reymont
napisał 4 duże powieści, które na stałe weszły do historii literatury. Pierwsza
powieść, „Komediantka„, pojawiła się na łamach Kuriera Codziennego w 1895 roku.
Wydanie książkowe opublikowane zostało rok później. Jej bohaterką jest Janka
Orłowska, córka naczelnika stacji w małym miasteczku. Przygnieciona monotonią i
miałkością życia ucieka do Warszawy, aby spróbować kariery aktorskiej.
Przedstawiając światek aktorski Reymont wykorzystał własne doświadczenia:
pokazał ubóstwo i szarość trup objazdowych, małość i intrygi, przelotne
romanse.
Kontynuacją „Komediantki” była powieść
„Fermenty„, publikowana w Bibliotece Warszawskiej w roku 1896. W tym samym roku
Reymont podpisał umowę na nową powieść i wyjechał do Łodzi. W efekcie powstała
„Ziemia obiecana„, publikowana w latach 1897-98 na łamach Kuriera
Warszawskiego, wydana w formie książkowej w 1899 roku. Stworzył w niej
przejmujący obraz rozwijającej się młodej kapitalistycznej metropolii – obraz
okrutny i demoniczny. Dla dzisiejszego czytelnika powieść wciąż jest dość
nowoczesna, frapująca w warstwie fabularnej, obyczajowej i społecznej.
W latach 1892-99 Reymont pracował nad
swoją najsławniejszą powieścią – „Chłopi„. Publikowana była w odcinkach w
Tygodniku Ilustrowanym w latach 1902-1906, wydana osobno została w czterech
tomach – tom I i II w roku w 1904 roku, tom III – w 1906 roku, tom IV – w 1909
roku. Stworzył w niej bogaty obraz łowickiej wsi: ludzi i przyrody.
Fabuła koncentruje się wokół rodziny
Borynów: zamożnego gospodarza Macieja, jego młodej żony Jagny i syna Antka,
połączonego z macochą namiętnym romansem. Powieść zaczyna się sceną hucznego
wesela Boryny, kończy jego pogrzebem, wpisując ludzkie losy w odwieczne koło
narodzin, przemijania i śmierci.
Za „Chłopów” Reymont otrzymał nagrodę
Polskiej Akademii Umiejętności (1917) oraz nagrodę Nobla (1924). Jego
konkurentami byli wówczas Tomasz Mann, Maksym Gorkii Thomas Hardy. Polska
opinia publiczna uważała, że Nobla powinien dostać Stefan Żeromski. Jak napisał
jeden ze złośliwych publicystów amerykańskich: „było dwóch głównych kandydatów
do nagrody – Stefan Żeromski i Władysław Reymont, ponieważ jednak większość
Polaków wolała Żeromskiego, jurorzy wybrali Reymonta”. Być może na nominację wpłynęły zakulisowe działania Narodowej Demokracji, która Żeromskiego uważała za pisarza lewicowego.
Z powodu ciężkiej
choroby laureat nie mógł przybyć na uroczystość. Zmarł w roku następnym w wieku
58 lat.
Utwory Reymonta tłumaczone były na
kilkanaście języków.
Władysław Reymont w wieku 30 lat
(domena publiczna).
